اخبار و مقالات

او از خاندان متدین وشیعه سمری یا صیمری بوده که از اهالی شهر بصره بودند واملاک وباغ های فراوان داشتند و نیمی از درآمد این املاک را وقف امام حسن عسکری علیه السلام کرده بودند. امام هر ساله با ایشان مکاتبه می‌کرد.[1]

علی بن محمد از اصحاب خاص امام حسن عسکری علیه السلام بوده است[2] تا آنجا که امام عسکری علیه السلام با او درباره مرگ معتز عباسی مکاتبه داشتند. امام علیه السلام به او فرمودند:

« كتب إلى أبو محمد فتنه تظلكم فكونوا على اهبة فلما كان بعد ثلاثة أيام وقع بين بني هاشم وكانت لهم هنة لها شأن فكتبت إليه أهي هذه قال لا ولكن غير هذه فاحترسوا فلما كان بعد ايام كان من امر المعتز ما كان.»

فتنه‌ای پیش می‌آید که شما را گمراه می‌کند. بر حذر باشید و از آن بپرهیزید. پس از سه روز، حادثه‌ای برای بنی‌هاشم پیش آمد که ناگواری‌ها و دشواری‌های زیادی برای آنان دربرداشت. من به حضرت نامه‌ای نوشتم: آیا همان است که فرمودید؟ ایشان پاسخ داد:خیر، غیر از این است. خود را محافظت کنید. چند روز بعد، جریان کشته‌شدن معتز پیش آمد » [3]

نیابت علی بن محمد سمری از امام زمان

علی بن محمد سمری با تصریح حسین بن روح، نائب سوم امام، از طرف امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف به نیابت تعیین گردید.

شیخ طوسی با سند خود وصیت حسین بن روح را نقل میکنند که: « أوصَى الشَّيخُ أبُوالقاسِمِ رضى الله عنه إلى ‌أبِي الحَسَنِ عَلِيِّ بنِ مُحَمَّدٍ السَّمُرِيِّ رضى الله عنه، فَقامَ بِما كانَ إلى‌ أبِي القاسِمِ.»

شيخ ابو القاسم (نائب سوم) به ابو الحسن على بن محمّد سَمُرى وصيّت كرد و او عهده‌دار امور وى گشت. »[4]

مرحوم شیخ طبرسی در احتجاج درباره انتصاب نواب اربعه مینویسد: « هیچ یک از اینان (نواب) بدین منصب بزرگ نرسید، مگر اینکه قبلاً از طرف صاحب الامر فرمان انتصاب آن‌ها صادر می‌گشت و شخص قبل از او، جانشین خود را معرفی می‌کرد » [5]

کرامت علی بن محمد سمری برای مردم قم

بعد از نیابت علی بن محمد سمری، برخی از مردم قم نزد او رفتند. در این هنگام علی بن محمد کرامتی از خود نشان داد وخبر از فوت ابن بابویه (پدر شیخ صدوق) داد.

احمد بن ابراهیم میگوید: « حَضَرْتُ بَغْدَادَ عِنْدَ الْمَشَايِخِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ فَقَالَ الشَّيْخُ أَبُو الْحَسَنِ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ السَّمُرِيُّ قَدَّسَ اللَّهُ رُوحَهُ ابْتِدَاءً مِنْهُ رَحِمَ اللَّهُ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ بْنِ مُوسَى بْنِ بَابَوَيْهِ الْقُمِّيَّ.»

من در بغداد به حضور مشایخ رسیدم و در آن محفل، علی بن محمد سمری حضور داشت. وی سخن را آغاز کرد و گفت: خداوند علی بن بابویه قمی (پدر شیخ صدوق) را رحمت کند. مشایخ حاضر در مجلس، تاریخ آن را نوشتند، تا آنکه خبر رسید علی بن بابویه دقیقا در همان روزی که نائب چهارم گفته بود وفات یافته بود. »[6]

دوران نیابت نائب چهارم

تاریخ نیابت علی بن محمد سه سال بود که این مدت با ظلم وخونریزی شدید عباسیان وسخت گیری وخفقان شدید آنها همراه بود.[7] مردم در این زمان وجوهات خود را به ایشان میدادند وایشان را به عنوان نایب امام زمان قبول داشتند.[8]

توقیع امام زمان درباره فوت علی بن محمد وشروع غیبت کبری

شش روز قبل از وفات نائب چهارم، توقيعی از سوی امام زمان(عج) صادر شد که از وفات او پس از شش روز خبر می داد. در اين توقيع، تصريح شده بود كه بعد از على بن محمّد سمرى، نايب خاصى وجود نخواهد داشت و دوران غيبت كبرا آغاز خواهد شد.

حسن بن احمد نقل میکند: « در سالى كه شيخ على بن محمّد سَمُرى- كه خداوند، روحش را پاك بدارد- در گذشت، من در بغداد بودم. چند روز پيش از وفاتش نزد او حاضر شدم و توقيعى را براى مردم بيرون آورد كه متنش اين است:

«بِسمِ اللَّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ، يا عَلِيَّ بنَ مُحَمَّدٍ السَّمُرِيَّ، أعظَمَ اللَّهُ أجرَ إخوانِكَ فيكَ، فَإِنَّكَ مَيِّتٌ ما بَينَكَ وبَينَ سِتَّةِ أيّامٍ، فَاجمَع أمرَكَ ولا توصِ إلى‌ أحَدٍ يَقومُ مَقامَكَ بَعدَ وَفاتِكَ، فَقَد وَقَعَتِ الغَيبَةُ الثّانِيَةُ ...

بسم اللَّه الرحمن الرحيم. اى على بن محمّد سَمُرى! خداوند، اجر برادرانت را به خاطر [از دست دادن‌] تو بزرگ بدارد كه تو تا شش روز ديگر از دنیا می روی. پس كارهايت را جمع و جور كن و به هيچ كس براى جانشينى پس از خودت، وصيّت نكن كه غيبت دوم (کبری) واقع شده و تا خداى عز و جل اجازه ندهد، ظهور رخ نمی دهد و اين امر(ظهور) پس از به درازا كشيدن غيبت، سخت شدن دل‌ها و پر شدن زمين از ستم خواهد بود.

كسانى به سوى شيعيان من مى‌آيند كه ادّعاى مشاهده مرا دارند. بدانيد كه هر كس پيش از خروج سفيانى و بانگ [آسمانى‌] ادّعاى مشاهده كند، دروغگو و افترا زننده است و هيچ جنبش و نيرويى جز از سوى خداوند والاى بزرگ نيست.

ما از اين توقيع، نسخه‌بردارى كرديم و از نزد او بيرون آمديم و چون روز ششم شد، به سوى سَمُرى باز گشتيم و او در حال جان دادن بود. به او گفته شد: وصىّ پس از تو كيست؟ گفت: «خدا را كارى است كه خود، آن را به انجام مى‌رساند» و در گذشت و اين مطلب، آخرين سخنى بود كه از او شنيده شد »[9]