عثمان بن سعید عمری نائب اول
عثمان بن سعید بن عمرو عَمری، از برجستهترین چهرههای شیعه و نخستین نایب خاص امام مهدی (علیهالسلام) بهشمار میآید.
وی پیش از آن نیز در دوران امامت امام هادی (علیهالسلام) و امام حسن عسکری (علیهالسلام) عهدهدار مسئولیت وکالت بوده و رهبری نهاد وکالت را بر عهده داشت.
پس از شهادت امام حسن عسکری (علیهالسلام)، عثمان بن سعید برای مدتی کوتاه مأموریت نیابت از امام عصر (علیهالسلام) را به انجام رسانید.
کنیه او ابوعمرو وابومحمد است والقابی برای او ذکر شده است که عبارتند از:
العمری
السمان
الزیات
العسکری.[1]
لقبهای سهگانهی یادشده حاکی از آن است که وی بهمنظور پنهان نگاه داشتن ارتباط خود با امامان علیهمالسلام، شغلی پوششی در قالب روغنفروشی برگزیده بود و از این طریق در دستگاه حکومت وقت فعالیت میکرد.
بررسی و تأمل در روایات نقل شده از امام هادی (علیهالسلام)، امام حسن عسکری (علیهالسلام) و امام مهدی (علیهالسلام) دربارهی عثمان بن سعید، بیانگر آن است که وی نزد این امامان جایگاهی عظیم و منزلتی ارجمند داشته است.
امام هادى (عليه السلام) در باره او مىفرمايد:« هذا أبو عَمرٍو الثِّقَةُ الأَمينُ، ما قالَهُ لَكُم فَعَنّي يَقولُهُ، وما أدّاهُ إلَيكُم فَعَنّي يُؤَدّيهِ. اين ابو عمرو، كه مورد اعتماد و امين است، آنچه بگويد، از جانب من گفته است و آنچه به شما برساند، از سوى من رسانده است »[2]
امام عسکری (علیهالسلام) نیز درباره او فرموده اند:« هذا أبو عَمرٍو الثِّقَةُ الأَمينُ، ثِقَةُ الماضي وثِقَتي فِي المَحيا وَالمَماتِ، فَما قالَهُ لَكُم فَعَنّي يَقولُهُ، وما أدّى إلَيكُم فَعَنّي يُؤَدّيهِ»
اين ابو عمرو- كه مورد اعتماد و امين است- در [زمان امام] گذشته، مورد اعتماد بوده و مورد اعتماد من در زندگى و پس از مرگم است. آنچه به شما بگويد، از جانب من گفته است و آنچه به شما برساند، از سوى من رسانده است.[3]
اثبات نیابت خاص عثمان بن سعید عَمری از جانب ولیّ عصر (علیهالسلام) از جایگاه و اهمیت ویژهای برخوردار است؛ زیرا علاوه بر اهمیت بنیادین اصل نیابت خاصه، اثبات نیابت بقیه نواب اربعه نیز از طریق او ثابت می شوند. برای اثبات این نیابت ویژه میتوان به چهار دلیل و مستند اساسی استناد نمود.
نخستین و مهمترین دلیل بر صحت نیابت خاص عثمان بن سعید عَمری، اجماع و اتفاقنظر تمامی شیعیان بر پذیرش این نیابت است.
همانگونه که پیشتر اشاره شد، عثمان بن سعید از یاران نزدیک سه تن از امامان اهلبیت علیهمالسلام بوده و از اعتماد کامل آنان برخوردار بود و هیچیک در درستی ادعای او تردیدی نداشتند.
به عنوان نمونه شیخ طوسی با سند خود نقل می کند که: « لَمْ تَزَلِ الشِّيعَةُ مُقِيمَةً عَلَى عَدَالَةِ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدٍ رَحِمَهُ اللَّه»
شیعیان در عدالت عثمان بن سعید اجماع داشتند تا زمانی که از دنیا رفت و امر نیابت را به پسرش واگذار کرد.[4] در نقل های دیگر مشخص است که نیابت عثمان بن سعید، بین شیعیان قطعی بوده است. [5]
روایتی از امام عسکری (علیه السلام) نقل شده است که شیخ طوسی این روایت را از مشهورات بین شیعه می داند.
امام حسن عسکری (علیه السلام) در حضور جمع زیادی از شیعیان بعد از آن که فرزند خود را به آنها نشان داند فرمودند:« ألا وإنَّكُم لا تَرَونَهُ مِن بَعدِ يَومِكُم هذا حَتّى يَتِمَّ لَهُ عُمُرٌ، فَاقبَلوا مِن عُثمانَ ما يَقولُهُ، وَانتَهوا إلى أمرِهِ، وَاقبَلوا قَولَهُ، فَهُوَ خَليفَةُ إمامِكُم وَالأَمرُ إلَيهِ»
از امروز به بعد، ديگر او (امام زمان) را نخواهيد ديد تا سنّى از او بگذرد. پس آنچه را عثمان مىگويد، بپذيريد و به فرمان او گردن نهيد و گفتهاش را بپذيريد؛ كه او جانشين امامتان است و كار به دست اوست»[6]
روایت دیگری نیز از امام حسن عسکری (علیه السلام) نقل شده است که زمانی عده از شیعیان یمن خدمت امام می رسند و امام به دنبال عثمان بن سعید می فرستند تا در مجلس حاضر شود.
در انتهای این روایت امام چنین می فرمایند: «اشْهَدُوا عَلَى أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ سَعِيدٍ الْعَمْرِيَّ وَكِيلِي وَ أَنَّ ابْنَهُ مُحَمَّداً وَكِيلُ ابْنِي مَهْدِيِّكُمْ.»
شاهد باشید که عثمان بن سعید وکیل من و پسرش وکیل فرزندم حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) می باشد.[7]
عثمان بن سعید از جمله افرادی است که وثاقت او با نص امامان علیهمالسلام تأیید شده و اسناد صحیح و معتبر در دسترس ما برای اثبات این امر موجود است.
امام حسن عسکری (علیه السلام) درباره او میفرمایند:« العَمرِيُّ وَابنُهُ ثِقَتانِ، فَما أدَّيا إلَيكَ عَنّي فَعَنّي يُؤَدّيانِ»
عَمرى و فرزند او مورد اعتماد من هستند و آنچه به تو برسانند، از سوى من رساندهاند و آنچه بگويند از طرف من گفتهاند. پس سخن آن دو را گوش فرا ده و فرمان آن دو را اطاعت كن؛ كه آنها مورد اعتماد و امين هستند »[8]
در دوران امام حسن عسکری (علیهالسلام)، توقیعات ونامه امام با خط، علائم و شیوهی نگارشی مشخصی صادر میشد که برای علما و مردم شناختهشده بود. از آغاز غیبت نیز، این نامه ها همانند گذشته در اختیار عثمان بن سعید و فرزندش قرار داشت و بهطور مرتب به علما و شیعیان ارائه میشد.
ابو نصر هبة الدین مینویسد:« ويُخرِجُ إلَيهِمُ التَّوقيعاتِ بِالخَطِّ الَّذي كانَ يَخرُجُ في حَياةِ الحَسَنِ عليه السلام إلَيهِم. »
توقيعات همان سان كه در دوره امام حسن [عسكرى] عليه السلام به مردم مىرسيد، پس از آن هم همان گونه و با همان خط به مردم ارائه مى شد. نگاشتههايى در امور دين و دنيا و چيزهايى كه از آن پرسش مىكردند، همراه با پاسخهايى عجيب و خارق العاده.[9]
مدت نیابت عثمان بن سعید طولانی نبوده است. هرچند تاریخ دقیق وفات او بهطور صریح گزارش نشده است، اما به طور اجمالی روشن است که وی چند سال پس از شهادت امام حسن عسکری (علیهالسلام) فوت کرده است. وفات او در سالهاى 265 يا 266 بوده است.
مزار عثمان بن سعید، در غرب بغداد سمت رصافه، نزديك دجله، غرب بازار «ميدان» در مسجدى به نام خودش واقع است. این مکان در زمان شیخ طوسی نیز پا بر جا بوده است.[10]
اين مزار، در سال ۱۳۴۸ ق، بازسازى شده و داراى حرم و صحن وسيعى است و زائران بسيارى دارد.
لینک مکان در نقشه: https://maps.app.goo.gl/EDD9hBDHgFswJJSC8
[1]الغیبة للطوسی، ص354
[2]الکافی، ج1، ص330
[3]الکافی، ج1، ص330
[4] . غیبت شیخ طوسی ص362
[5]المقنع فی الامامه، ص146
[6]الغیبة طوسی، ص357
[7] . غیبت شیخ طوسی ص356
[8]الکافی، ج1، ص330
[9]الغیبة طوسی، ص366
[10] . غیبت طوسی ص358
حکایت درب های مدینه در ایام شهادت حضرت زهرا سلام الله علیها
ر میان توقیعاتی که از امام زمان عجل االله تعالی فرجه الشریف به شیعیان رسیده است، توقیعاتی وجود دارند که درباره مسائل اعتقادی و امور مربوط به وکلا و اداره جامعه شیعیان هستند.
بخشی از توقیعاتی که از امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف آمده است، توقیعات در مسائل فقهی است. این توقیعات در پاسخ به سوال های فقهی برخی از اصحاب وشیعیان آن زمان، بیان شده است. پرسشهايى كه همانند دورههاى امامان پيشين عليه السلام براى شيعيان پديد مىآمده است.
تطابق تکوین و تشریع: آیه ۸۳ سوره آلعمران تأکید دارد که انسان باید به اختیار خود تسلیم همان شریعتی شود که تمام هستی تکویناً تحت سلطه آن است تا به سعادت برسد.
بر اساس روایت امام صادق(علیه السلام)، این آیه اشاره به پیمان خداوند با همه پیامبران دارد مبنی بر اینکه در دوران رجعت به دنیا بازگردند تا به پیامبر (صلی الله علیه وآله) و امیرالمؤمنین(علیه السلام) ایمان آورده و ایشان را یاری کنند.
شیعه و اهل سنت باور دارند که عیسی مسیح سلام الله علیه کشته نشده و نزد خداوند زنده می باشد
شیعه و اهل سنت باور دارند که او در قیام امام زمان سلام الله علیهما همراه ایشان خواهد بود.
بر اساس نصوص روایی متعدد از فریقین، ایشان قاتل دجال هستند یا لا اقل در قتل او نقش پر رنگی دارند.
توقیعات، سخنان مکتوب امام زمان(عج) در پاسخ به پرسشها و درخواستهای شیعیان است که در دوران غیبت صغری (از طریق نواب اربعه) به مردم میرسید. حدود ۱۰۰ توقیع از ایشان بهجا مانده که بیشتر در دوره نیابت دوم و سوم صادر شده است. برای اعتبارسنجی این نامهها، سه روش بهکار میرفته: بررسی زنجیره راویان در منابع معتبری چون کمالالدین و الغیبه، هماهنگی محتوا با اصول مسلم دینی، و مهمتر از همه خطشناسی؛ زیرا شیعیان با خط امام عسکری(ع) آشنا بودند و توقیعات امام زمان(عج) نیز با همان خط (یا خطی بسیار شبیه) نوشته میشد که امکان جعل را از بین میبرد.
علی بن محمد سمری، چهارمین و آخرین نایب خاص امام زمان(عج) بود. او از خاندانی متدین و از اصحاب خاص امام حسن عسکری(ع) به شمار میرفت و با تصریح حسین بن روح (نایب سوم) به این مقام منصوب شد. دوران سهساله نیابت او با شدیدترین اختناق عباسیان همراه بود. شش روز پیش از وفاتش در سال ۳۲۹ ق، توقیعی از سوی امام زمان(عج) صادر شد که هم خبر از درگذشت قریبالوقوع او میداد و هم اعلام میداشت که پس از وی نایب خاصی نخواهد آمد و دوران غیبت کبری آغاز میشود. پیکر او در نزدیکی مسجد براثای بغداد به خاک سپرده شده است.
اولین نفری باشید که پیام خود را ثبت میکند
اشتراکگذاری در تلگرام
اشتراکگذاری در واتساپ